Vào ngày 11/10/2026, tại Hà Nội, Nhà xuất bản Kim Đồng phối hợp cùng Viện Pháp tại Việt Nam đã tổ chức chương trình giao lưu “Gặp gỡ tác giả Đoan Bùi – Ra mắt sách Xứ Sở Vô Danh: Viết từ vùng đất không tên”. Sự kiện không chỉ là buổi ra mắt một tác phẩm văn học lay động về nỗi đau mất con, mà còn là cuộc đối thoại sâu sắc về ký ức, bản sắc, sức mạnh chữa lành của văn chương và hành trình tìm lại tiếng mẹ đẻ của một nhà văn người Pháp gốc Việt.
Sự kiện có sự góp mặt của tác giả Đoan Bùi, nhà văn Hiền Trang, PGS.TS Phùng Ngọc Kiên cùng đông đảo độc giả yêu văn chương.
“Xứ sở vô danh” (Tựa gốc: Le Pays de nulle part) là một tác phẩm mang đậm tính tự truyện, bắt nguồn từ trải nghiệm riêng tư và đau đớn nhất của tác giả Đoan Bùi: sự ra đi của đứa con gái chỉ mới mười lăm ngày tuổi. Tuy nhiên, cuốn sách không dừng lại ở nỗi đau cá nhân mà vươn lên chạm đến những giá trị phổ quát về thân phận con người.
Tác giả Đoan Bùi tại sự kiện
Chia sẻ tại sự kiện, tác giả Đoan Bùi lý giải về cái tên “Xứ sở vô danh”. Nó bắt nguồn từ cảm hứng về vùng đất Neverland của Peter Pan hay hòn đảo hư cấu W của nhà văn Georges Perec. Nhưng sâu xa hơn, “Vô danh” mang ý niệm về sự im lặng - những nỗi đau câm lặng không thể gọi thành tên. Tác giả mượn hình ảnh bi kịch của nữ hoàng Hecuba trong thần thoại Hy Lạp, người mẹ mất đi tất cả những đứa con và đau đớn đến mức bị biến thành một con chó, chỉ có thể sủa chứ không thể nói. Qua đó, Đoan Bùi chỉ ra một thực tế: xã hội thường áp đặt sự im lặng lên nỗi đau mất con của những người mẹ, buộc họ phải giấu kín sự xấu hổ và bi kịch của mình. Xứ sở Vô Danh chính là nỗ lực phá vỡ sự im lặng đó.
Một trong những khoảnh khắc xúc động nhất của buổi tọa đàm là khi nhà văn Đoan Bùi chia sẻ về hành trình tìm lại tiếng Việt - thứ ngôn ngữ mẹ đẻ mà cô từng đánh mất khi lớn lên tại Pháp. Việc học lại tiếng Việt cách đây 6 năm đã giúp cô chạm đến những tầng ý nghĩa sâu xa mà tiếng Pháp không thể diễn tả trọn vẹn, đặc biệt là khi đọc lại chính tác phẩm của mình qua bản dịch xuất sắc của nhà văn Thuận.
Đoan Bùi nghẹn ngào nhắc đến từ “Nhà thương” (bệnh viện). Trong tiếng Pháp, nó chỉ đơn thuần là l'hôpital, nhưng trong tiếng Việt, nó mang ý nghĩa của cả tình yêu thương (la maison à aimer) và vết thương (la blessure).
“Rốt cuộc khi chúng ta nói về tang tóc, có sự đa nghĩa này: tình yêu gắn liền với nỗi đau. Khi mất đi ai đó, tình yêu ta dành cho họ vẫn luôn ở đó, nhưng nó gắn liền với một vết thương do sự vắng mặt. Cuốn sách này nói về tình yêu bất chấp cái chết, bất chấp sự mất mát.” Nữ nhà văn chia sẻ.
Dưới góc nhìn chuyên môn của một nhà nghiên cứu văn học Pháp, PGS.TS Phùng Ngọc Kiên đánh giá Xứ sở vô danh không tuân theo một cấu trúc tuyến tính thông thường mà được kể bằng những mảnh ghép, nơi quá khứ, hiện tại, thực tế và tưởng tượng đan xen. Ông ví cấu trúc cuốn sách như dải băng Möbius - một chu trình tuần hoàn không có hồi kết, nơi người đọc có thể bước vào từ bất kỳ trang nào.
“Rất hiếm có một câu chuyện nào nói về sự mất mát mà lại không buồn rầu bi lụy. Tôi không nghĩ đây chỉ là câu chuyện về sự mất mát, mà đây là một câu chuyện về sự tái sinh.” PGS.TS Phùng Ngọc Kiên nhận định.
Đồng tình với quan điểm này, Đoan Bùi cho biết cuốn sách mang tính lai tạp về thể loại, kết hợp giữa hồi ký, tiểu luận, những đoạn chat, bởi theo cô, như vậy, tác phẩm sẽ gần hơn với cuộc sống. Tác phẩm có đan xen các yếu tố, chi tiết hài hước, theo Đoan Bùi, tiếng cười là cách để con người để tiếp tục trước những biến cố tàn khốc nhất.
Trong phần giao lưu với độc giả, khi được hỏi liệu thời gian có thực sự chữa lành và xóa mờ mọi nỗi đau, tác giả Đoan Bùi đã thẳng thắn đáp: “Tôi tuyệt đối không muốn dùng động từ “xoá bỏ”. Sẽ thật tồi tệ nếu phải xóa bỏ những người mà ta từng yêu thương. Ngược lại, điều thời gian làm được là giúp chúng ta làm quen, và sống chung với bóng ma của những gì ta đã đánh mất. Nỗi đau sẽ trở nên thuần phục hơn để ta tiếp tục bước đi.”
Xứ sở vô danh không chỉ đem đến cho độc giả Việt Nam một áng văn chương tuyệt đẹp về tình mẫu tử, mà còn mở ra một không gian để những nỗi đau tưởng chừng “vô danh” được gọi tên, được thấu hiểu và được xoa dịu.
Cũng trong khuôn khổ sự kiện, đại diện Viện Pháp tại Việt Nam đã trao giải cho các tác giả xuất sắc trong cuộc thi viết “Hãy tưởng tượng phần tiếp theo của Xứ sở Vô Danh của Đoan Bùi” do Phòng Hợp tác Ngôn ngữ ĐSQ Pháp đã tổ chức.
Bà Vũ Thị Quỳnh Liên – Phó Giám đốc, Tổng Biên tập NXB Kim Đồng, đại diện đơn vị chia sẻ, việc xuất bản cuốn sách nặng ký về tâm lý nằm trong định hướng mở rộng đối tượng phục vụ của NXB sang lứa tuổi thanh niên và người trưởng thành.
Nguyễn Sĩ Hùng